Türkiye’de 1970’li yıllarda Devlet Planlama Teşkilatı, Devlet Personel Başkanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Başbakanlık gibi kurumlarda başlayan kariyer uzmanlık sistemi 2000’li yıllardan itibaren tüm kamu kurum ve kuruluşlarında yaygınlaşmıştır. Merkez kariyer uzmanlıkları, günümüz bilgi dünyasında bilgiyi işleyebilecek, analiz edebilecek ve kurumsal politika üretilmesine katkı sağlayacak nitelikli işgücü olarak ön plana çıkmaktadır. Modern kamu yönetimi yaklaşımı çerçevesinde hem bürokrasinin -dikey hiyerarşinin- azaltılarak kamu hizmetlerinin hızlandırılması hem de çeşitli yetkinlikleri haiz kalifiye bir personel kadrosunun oluşturulması amacıyla kariyer uzmanlık sistemi geliştirilerek yaygınlaştırılmıştır.
Kariyer uzmanlıklar diğer memurluklardan ayrı statüye sahip mesleklerdir. Merkez kariyer uzmanlık mesleğine giriş ve uzmanlığa atanma şartlarına genel olarak bakıldığında; En az dört yıllık lisans eğitimi veren öğretim kurumlarından mezun olmayı gerektiren, Mesleğe uzman yardımcısı olarak özel yarışma sınavı ile başlanan, En az üç yıllık bir mesleki yetişme süresi belirlenen, İstihdam edildikleri birimlerce belirlenecek konularda hazırlayacakları uzmanlık tezinin, oluşturulacak tez jürisi tarafından kabul edilmesi gerekli bulunan, Tezlerinin başarılı bulunması halinde mesleğe özel olarak yapılan bir mesleki yeterlik sınavında başarılı olmak zorunda olunan, Yeterlik sınavında başarılı olanların uzman kadrolarına atanabilmeleri için Yabancı Dil Sınavı’ndan asgari (C), dışişleri uzmanlığı için asgari (B) düzeyinde veya dil yeterliği bakımından bunlara denkliği kabul edilen ve uluslararası geçerliliği bulunan başka bir belgeye yeterlik sınavından itibaren en geç iki yıl içinde sahip olunması gereken, bir meslek grubu olarak ön plana çıkmaktadır.
Bu meşakkatli süreci tamamlayan merkez kariyer uzmanları, kurumlarınca yürütülen işleri gerektiği ölçüde yapabilecek bilgi, donanım ve yetkinliğe sahip hale gelmektedirler.
Merkez kariyer uzmanlarının yaklaşık %35’i yüksek lisans ve doktora olmak üzere lisansüstü öğrenim düzeyine sahiptir. Bu oran, kariyer uzmanlıkların mesleki yetkinliklerini akademik olarak da geliştirdiklerini; teori ve uygulamayı bir araya getiren akademik yetkinliğe sahip olunduğunu ifade eden önemli bir göstergedir.
Merkez teşkilatlarında görevli merkez kariyer uzmanları görev ve yetkiler kapsamında yer alan idari ve teknik süreçlerin tamamında etkin rol üstlenmektedir. Bu kapsamda, mevzuat düzenlemelerinin hazırlanması, düzenleyici etki analizleri, bilgi notları ile birlikte politika ve strateji üretilmesi, ulusal ve uluslararası gelişmelerin takip edilmesi, proje geliştirilmesi ve analizi, bunların uygulanması, sonuçlandırılması ve raporlanması gibi süreçlerin yönetiminde aksiyon almaktadırlar. Dil becerilerindeki yetkinlik sayesinde gerek uluslararası kuruluşlarca gerçekleştirilen çalışmalarda yer almakta gerekse yurt dışı uygulama örneklerinin takibinde önemli görevler üstlenmektedirler.
Covid-19 salgının küresel etkileri henüz ortadan kalkmadan patlak veren Rusya-Ukrayna savaşı sonucu petrol fiyatları artmış, tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklar dünya genelinde ve Türkiye özelinde maliyet enflasyonuna yol açmıştır. Bilindiği üzere enflasyonist dönemlerde en çok sabit ücretliler etkilenmekte ve satın alma güçleri hızla azalmaktadır.
Bu kapsamda, özellikle konut kira fiyatları, ulaşım ve enerji maliyetlerinin yüksekliği, eğitim, sağlık, sigorta gibi temel gereksinimlerin fiyatlarının hızla yükselmesi kamuda görev alan tüm meslek mensuplarının ekonomik hayatını zorlaştırmaktadır. Söz konusu olumsuz etkilerin azaltılmasına yönelik olarak; sağlık çalışanlarına, Adalet Bakanlığı müfettişlerine, hâkim ve savcılara, askeri personele, öğretmenlere ve üst düzey yönetici kadrolarına özlük hakları bakımından çeşitli iyileştirmeler yapılmış ancak kariyer meslek mensuplarına yönelik herhangi bir iyileştirme söz konusu olmamıştır.
Diğer taraftan, 666 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle getirilen "eşit işe eşit ücret" politikası ile farklı kamu idarelerinde aynı hizmet sınıfında, aynı veya benzer unvanlı kadrolarda çalışan kamu görevlilerinin aynı tutarda ek ödemeden yararlandırılmasını sağlamak amacıyla kurumsal ek ödemeler başta olmak üzere mali haklar kapsamında değişik adlar altında ve farklı tutarlarda yapılan ilave ödemeler yürürlükten kaldırılarak tek bir ödeme sistemi getirilmiştir. Bu çerçevede, aynı personel kanununa tabi olup, aynı hizmet sınıfında yer alan aynı veya benzer kadro ve pozisyonlarda bulunan personel arasındaki ücret farklılıkları giderilmiş ve bunların aynı düzeyde ücret almalarına imkân sağlanmıştır. Ancak son zamanlarda farklı meslek mensupları tarafından 666 sayılı KHK aleyhine bir ayrışma talebi oluşturulmakta olduğu gözlemlenmektedir. Söz konusu girişimlerin karşılık bulması halinde kamu bürokrasisinde iş barışının zedeleneceği aşikârdır.
Bu görüş ve değerlendirmeler ışığında, günümüz ekonomik koşulları da göz önünde bulundurularak merkez kariyer meslek mensuplarının mali kayıplarının telafisi hususunda ayrıca bir değerlendirme yapılması ihtiyacının hâsıl olduğu, bu doğrultuda kapsamlı bir düzenlemenin hayata geçirilmesi hususunu takdirlerinize arz ederiz.
Kamu Uzmanları Platformu
Avrupa Birliği Uzmanları Derneği
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Kariyer Uzmanları Derneği
Çevre ve Orman Uzmanları Derneği
Devlet Gelir Uzmanları Derneği
Enerji ve Tabii Kaynaklar Uzmanları Derneği
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanları Derneği
Kültür ve Turizm Uzmanları Derneği
Maliye Uzmanları Derneği
Milli Eğitim Uzmanları Derneği
Sağlık Uzmanları Derneği
Sosyal Güvenlik Uzmanları Derneği
Tapu Kadastro Uzmanları Derneği
Ticaret Uzmanları Derneği
Yükseköğretim Kurulu Uzmanları Derneği
